๙๘ : ทวิภาวสนธิ อสทิสทวิตตราสิ

ทฺวิภาวสนฺธิ

อสทิสทวิตต

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๘ : ทวิภาวสนธิ อสทิสทวิตตราสิ

          บทความเกี่ยวกับการศึกษาหลักบาฬีไวยากรณ์ตามแนวทางโมคคัลลานไวยากรณ์ โดยอาศัยนัยที่มาในคัมภีร์นิรุตติทีปนีเป็นคู่มือการศึกษา ก็ได้ดำเนินมาตามลำดับ ผู้เรียบเรียงก็จัดทำเป็นตอนๆ เท่าที่ควรจะเสนอให้อ่านในแต่ละวันตามควรแก่เนื้อหา.

*** ดูคัมภีร์นิรุตติทีปนี ***

http://niruttitepanee.blogspot.com/2016/05/blog-post_37.html

          ท่านสาธุชนทั้งหลาย  ช่วงนี้ยังคงอยู่ในสนธิกัณฑ์ อันเป็นช่วงของเนื้อความที่แสดงการเปลี่ยนแปลงอักษรเพื่อการเชื่อมบทแต่ละบทเข้าหากันโดยหวังการย่นเวลาในการออกเสียง และทำให้บทท้ังหลายเมื่อเชื่อมเข้าหากันจะมีความกลมกลือนออกเสียงได้สะดวก และทำให้เสียงไพเราะมากขึ้นด้วย แต่ต้องไม่ทิ้งหลักการว่า ไม่ทำให้เสียเนื้อความของบทเหล่านั้นอีกด้วย.

๙๗ : ทวิภาวสนธิ

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๗ : ทวิภาวสนธิ

**** ดูคัมภีร์นิรุตติทีปนี ***

http://niruttitepanee.blogspot.com/2016/08/blog-post.html

ฐานะอันควรซ้อนลำดับที่ ๖

ส ที่กลายมาจาก สนฺต เป็นตัวซ้อนพยัญชนะตัวหลัง แน่นอน เช่น

สชฺชโน, คนดี

สปฺปุริโส, บุรุษสงบ, สัตตบุรุษ

สทฺธมฺโม, พระสัทธรรม, ธรรมของสัตตบุรุษ

สนฺตสฺส ภาโว สตฺตา, ความเป็นแห่งคนดีชื่อวา สัตตะ.

สพฺภาโว ความมีแห่งธรรมอันมีอยู่

๙๖ : ทวิภาวสนธิ

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๖ : ทวิภาวสนธิ

ดู คัมภีร์นิรุตติทีปนี แปล

ฐานะที่ควรซ้อนลำดับที่ ๔

ซ้อนพยัญชนะต้นของศัพท์เหล่านี้ คือ ติก ตย และ ติํส เช่น

กุสลตฺติกํ, กุสลติกะ (หมวดสามแห่งธรรมมีกุศลเป็นลำดับแรก)

เวทนตฺติกํ, เวทนาติกะ (หมวดสามแห่งเวทนา, เวทนา ๓ ประเภท)

วตฺถุตฺตยํ, วัตถุ ๓ ประการ มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น

รตนตฺตยํ, พระรัตนตรัย

ทฺวตฺติํสํ, สามสิบสอง

เตตฺติํสํ สามสิบสาม

๙๕ : ทวิภาวสนธิ

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๕ : ทวิภาวสนธิ

ดู นิรุตติทีปนี แปล

ฐานะอันควรซ้อนได้ ลำดับที่ ๓

๓) พยัญชนะต้นของบทที่มี อุ, ทุ และนิอุปสัคเป็นบทหน้า  เป็นตัวซ้อน

๓.๑ พยัญชนะต้นของธาตุที่มี อุ เป็นบทหน้า เช่น

อุกฺกํสติ, ย่อมยกย่อง

อุกฺกํโส, การยกย่อง

อุคฺคโห, การยกขึ้น, การเล่าเรียน

อุจฺจาเรติ, ย่อมออกเสียง

อุจฺจาโร, การออกเสียง

อุจฺจโย, สะสม

สมุจฺจโย, สะสม

อุชฺชโล, โชติช่วง

สมุชฺชโล, โชติช่วงขึ้น

อุณฺณมติ, ย่อมฟูขึ้น

อุตฺตรติ ย่อมข้าม

ครั้งที่ ๙๔ : ทวิภาวสนธิ

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๔ : ทวิภาวสนธิ

ฐานะอันควรซ้อนได้ ลำดับที่ ๒

๒) พยัญชนะต้นของธาตุเหล่านี้ คือ กี กุธ, กมุ, กุส, คห, ชุต, ญา, สิ, สุ, สมฺภุ, สร, สส  -

๒.๑ กีธาตุ เช่น

วิกฺกินาติ =  ย่อมขาย

วิกฺกโย =การซื้อขาย

ธนกฺกีโต = ผู้ที่ถูกซื้อมาด้วยทรัพย์

ครั้งที่ ๙๓ : ทวิภาวสนธิ

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๓ : ทวิภาวสนธิ    

ทวิภาวสนธิ คือ การเชื่อมสนธิโดยการทำอักษรให้เป็นสองตัว. ทวิภาวะ คือ การมีพยัญชนะ ๒ สองตัวอยู่ติดกัน โดยไม่มีสระอยู่ระหว่างเรียกว่า สังโยค ดังนั้น การเข้าสนธิโดยวิธีการเช่นนี้ เรียกว่า สัญโญคะ ก็มี ดังนั้น คำว่า ซ้อน เป็นคำแปลของคำว่า ทวิภาวะ โดยอรรถ ส่วนคำแปลว่า ความเป็นอักษรสองตัว จึงเป็นคำแปลโดยพยัญชนะ.

สรุป จะเรียกว่า ซ้อน ก็ได้ เรียกวา ทวิภาวะ  ก็ได้ ไม่ผิด แต่ในที่นี้จะเรียกว่า ซ้อน. พึงทราบว่า การซ้อน หรือ ทวิภาวะ  ได้แก่การนำพยัญชนะวางไว้ข้างหน้าพยัญชนะตัวเดิมนั่นเอง.

โดยทั่้วไปการซ้อน จะมีทั้งการซ้อนพยัญชนะ พยัญชนทวิตตะ ซ้อนบทมีวิภัตติ วิภัตตยันตทวิตตะ และซ้อนธาตุ ธาตุปททวิตตะ ดัง คัมภีร์นิรุตติทีปนี แสดงไว้ว่า

๙๒ : นิคคหิตอาคม : การลง นิคคหิตอาคม

ศึกษาบาฬีไวยากรณ์กับคัมภีร์นิรุตติทีปนี

ครั้งที่ ๙๒  : นิคคหิตอาคม : การลง นิคคหิตอาคม

(ดูสูตร การลงนิคคหิตอาคม จากคัมภีร์นิรุตติทีปนี)

การลงอักษรอาคมได้แสดงมาโดยลำดับตั้งแต่สระจนถึงพยัญชนะ ทั้งวรรคและอวรรค แม้นิคคหิตอันเป็นพยัญชนะตัวท้ายสุด ก็สามารถเป็นอักษรอาคมได้. คัมภีร์นิรุตติทีปนีแสดงการลง อาคมไว้ด้วยหลักการของสูตรนี้

หลักการ : สูตรกำกับวิธีการ

   ๕๒. นิคฺคหีตํ ฯ

ในบางแห่งนิคคหิตเป็นอาคม ได้บ้าง.

หลักเกณฑ์ : ข้อกำหนดของสูตรและอธิบายโดยสังเขป

๑. นิคคหิตอาคม สามารถลงได้ ในกรณีที่มีสระเป็นเบื้องหลังบ้าง พยัญชนะเป็นเบื้องหลังบ้าง

๒. ไม่จำเป็นจะต้องลงนิคคหิตเสมอไป อาจไม่ลงก็ได้ เพราะในสูตรกำกับว่า “ได้บ้าง (วา)”, และรูปที่มีการลงนิคคหิตมีเพียงไม่มาก เพราะในสูตรกำกับว่า “ในบางแห่ง (กฺวจิ)”